على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2287
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
عاد ( d ) ا . ع . نام مردى از پيشينيان تازيان و قوم هود منسوباند به آن ( منصرف و غير منصرف هر دو آمده ) . و هر چيز قديمى را نسبت به او مىدهند مثل آنكه گويند : ملك عادى و بئر عادية . عاد ( d ) ا . ع . ج . عادة . عاد ( da ) ا . ع . مردم . يق : ما ادرى اى عاد هو : نمىدانم كدام مردم است او . عاد ( dd ) ا . ع . باصطلاح حساب : هر عددى كه تقسيم شود بر دو عدد ديگرى بدون آنكه چيزى باقى ماند . عادات ( d t ) ع . ج . عادة . عادات ( d t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عادتها . و رسوم . و خويها . و آئين . عادة ( dat ) ا . ع . خوى . ج : عادات و عاد و عوائد و عيد . عادت ( dat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خوى و مروس . و رسم و آئين . و قاعده و قانون و دستور . و هر چيز معمول و متداول . و هر خوى و رسمى كه ترك آن ممكن نباشد . و هر چيز معتاد . و حيض . و عادت شدن : معتاد شدن و رسم شدن . و حايض گشتن زن . و عادت زنانه : حيض . و عادت كردن : معتاد شدن و معمول و متداول گشتن و مروسيدن . عادة ( detan ) و عادتا ( detan ) و عادتانه ( det ne ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور معمول و متداول . و بطور عادت و بطور معتاد و موافق معمول و بطور اكثريت . عادتى ( deti ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - مستعمل و متداول و معمولى . و دستورى . و ملوط و مخنث . و حيض . عادر ( der ) ا . ع . يك دروغگوى . عادق ( deq ) ص . ع . رجل عادق الراى : مردى كه تدبير صائب ندارد . عادل ( del ) ص . ع . داد دهنده . ج : عدول . و مشرك . ج : عادلون . و الامام العادل : والى تابع حكم خداى . عادل ( del ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - راست و صحيح و صادق و دادگر و تابع و پيرو احكامات الهى و ضد فاسق . و كسى كه در شرع شهادت وى مقبول باشد . عادلانه ( del ne ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور عدالت و دادگرى و صداقت و راستى . عادلون ( deluna ) ع . ج . عادل . عادن ( den ) ص . ع . شترانى كه در چراگاه مقيم باشند و از يك جاى علف چرند . و نيز شترانى كه پيوسته شوره گياه چرند . عادون ( duna ) ع . ج . عادى . عادون ( dduna ) ا . ع . فرشتگان محاسب روزهاى مردمان . عادى ( di ) ص . ع . ستمكار . - و دزد . و دشمن . ج : عدى و عدى و عداة . و دونده . و اسب دونده . ج : عوادى . و تجاوز كننده . ج : عادون . عادى ( di ) ا . ع . كنارهء لوح . و شير بيشه . و عاديا اللوح : هر دو كرانهء لوح . عادى ( di ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - سر چيزى كه عادت شده باشد و معتاد . و مستعمل . و آموخته شده . و عادت كرده . عادى ( diyy ) ص ع . هر چيز قديم و كهنه ( منسوب بعاد ) . مر . عاد . عادياء ( diy ) ا . ع . سموءل بن عادياء : نام مردى كه در ايفاى عهد بوى مثل زنند . عاديات ( diy t ) ع . ج . عادية . عادية ( diyat ) ص . ع . ستمگر و ستم كننده . يق : سباع عادية . و گروهى از قوم كه جهة كارزار بدوند و يا آن گروه كه پيشتر از پيادگان حمله كنند . و شتر چرندهء شوره گياه . و شتران ماندهء در طاقستان كه بشوره گياه ميل نكنند . و شتر سخت دونده . ج : عاديات و عوادى . عادية ( diyat ) ا . ع . دورى . و شغلى كه باز دارد شخص را از چيزى . و ظلم . و شر . و ستم . يق : رفعت عنك عادية فلان : برداشتم از تو ظلم و شر فلان را . عاذب ( zeb ) ص . ع . كسى كه از سختى تشنگى چيزى نخورد . ج : عذب و عذب . عاذب ( zeb ) ا . ع . كسى كه ميانهء آن و آسمان چيزى حايل نباشد . و ستور ايستاده كه آب و علف نخورد . عاذر ( zer ) ص . ع . عذر خواه . عاذر ( zer ) ا . ع . رگى كه خون استحاضه از آن سيلان مىنمايد . و غايط و پليدى . و نشان و اثر جراحت و خستگى . عاذرة ( zerat ) ص . ع . امراة عاذرة اى معذورة : زنى كه داراى استحاضه باشد . عاذرة ( zerat ) ا . ع . غايط و پليدى . عاذف ( zef ) ص . ع . ما زلت عاذفا منذ اليوم يعنى امروز چيزى نچشيدم . عاذل ( zel ) ص . ع . نكوهشكننده . ج : عذلة و عذل و عذال و عواذل . عاذل ( zel ) ا . ع . رگى كه خون استحاضه از آن جارى مىشود . و نام ماه شعبان و يا شوال در ايام جاهليت . ج : عواذل . عاذلة ( zelat ) ص . ع . مؤنث عاذل يعنى زن نكوهشكننده . ج : عواذل و عذل ( ozzal ) . عاذور ( zur ) ا . ع . بدى و فساد . يق : لقيت منه عاذورا اى شرا . و نشانى دراز كه در ستور گذارند . ج : عواذير . و بيمارى در حلق . عاذوراء ( zur ' ) ا . ع . بيمارى در حلق .